در این سخنرانی که به مناسبت مجمع عمومی انجمن ایرانی زبان و ادبیات فرانسه در تاریخ 30 اردیبهست 1389 در دانشگاه تهران ایراد شد، پژوهشگر به بررسی پیوندی می پردازد که گراک با جنبش سورئالیست بر قرار می کند و این در حالی است که شکل ظاهری آثار نویسنده به نوعی کلاسیک تلقی می شود. تفسیری که گراک از جنبش سورئالیست دارد، آن را از تمامی جنبه های نا خالص آن عاری می سازد و در نتیجه این جنبش را به سوی اساس مدرنیته در هنر سوق می دهد. منظور آن مدرنیته ای است که در اوایل قرن بیستم در تقابل با مفهوم «بورژازی» فرهنگ سر برافراشت. از سوی دیگر این مدرنیته کلیدی است برای خوانش نه تنها آثار داستانی گراک بلکه برای درک آثار نقد این نویسنده.

سبک فراواقع گرایی در شاخه های مختلف از جمله ادبیات، سینما، هنرهای تجسمی و ... بروز کرده است و همواره با استفاده از تکنیک هایی نظیر تناقض، رویا و فنونی مانند طنز و شگفتی آفرینی، توانسته نظر مخاطبین را به خود جلب کند. این سبک در پوستر های سینمایی نیز مورد استفاده قرار گرفته است. در پوستر پیام به قصد ارائه منظور و اقناع مخاطب طراحی می شود و همواره سعی بر جذب مخاطب و انتقال پیام دارد.با توجه به خصوصیات بارز این سبک، می توان سبک فراواقع گرایی را در پوستر سینمایی موفق دانست. همچنین در این سبک هنرمند امکان می یابد که زوایای پنهان مضمون فیلم را نمایش داده، مخاطب را شگفت زده، پیامی را در ذهن او ماندگار و همچنین نگرش او را نسبت به فیلم مثبت گرداند.در این تحقیق به بررسی شیوه سورئالیسم در گذشته و حال پرداخته ایم و به این نتیجه رسیدیم که آزادی و رهایی موجود در این شیوه به انتقال مفهوم فیلم کمک میکند. این شیوه می تواند یکی از شیوه های تاثیر گذار و ماندگار باشد. نوع پژوهش توصیفی، شیوه تحقیق، کتابخانه ای ، همچنین جامعه آماری مورد نظر، پوستر های ایران در حوزه سینما که در دهه اخیر در ایران طراحی و ارائه شده اند میباشد.

هنر، همواره بر آن است تا در عمل بین عناصر و جزئیات زندگی، رابطه ای نو برقررار کند. «سوررئالیسم» مکتبی است هنری و ادبی که در فاصلة جنگهای اول و دوم جهانی، در اروپا شکل گرفت. با نگاهی به شعر سپهری، می توان دریافت که اساس بسیاری از اشعار او بر جنبه ی سوررئالیسمی بنا شده است، به گونه ای که خواننده را به تأمل و اندیشه وا می دارد. بر اساس شباهت ها و مشترکاتی که بین مکتب سوررئالیسم غرب با شعر سپهری وجود دارد، این مقاله بر آن است تا با روش توصیفی _ تحلیلی، به بررسی مؤلفه های سورئالیست در شعر سپهری بپردازد. ویژگی ها و توانمندی های نهضت سوررئالیسم عبارتند از: عشق، جنون، خواب و رؤیا، نگارش خودکار، ناخودآگاه، پیوستگی و ناپیوستگی، بیان نقیضی، که در این مقاله مورد بحث قرار گرفته اند. مقاله ی حاضر به روش کتابخانه ای و به شیوه ی تحلیل محتوی انجام شده است. با شواهدی که در اشعار سپهری وجود دارد، به این نتیجه رسیدیم که سبک شعری سپهری بسیاری از اصول و مبانی نگارش خودکار سوررئالیسمی را داراست و به کارگیری مبانی سوررئالیسم در اشعار سپهری با توجّه به دغدغة فکری و خط مشی اندیشه ی او صورت گرفته است.

پژوهش حاضر درصدد بررسی تطبیقی سحر از منظر سوره های قرآن از جمله «اعراف شعراء و طه» با تاکید بر مکتب سورئآلیسم می باشد. اگر چه سحر از پایه های اعتقادی همه ی ادیان است اما قرآن ضمن تاکید نگاه ویژه به آن داشته است. و در ادبیات عرفانی نیز سحر را از نتایج بارز مجاهده، ریاضت های عرفانی و تمرکز بر ضمیر ناخودآگاه سورئالیسمی می داند. روش پژوهش حاضر به طریق توصیفی تحلیلی می باشد که با ذکر نمونه هایی از قرآن و تشابه آن در مکتب سورئآلیسم نتایج نشان می دهد 1. سحر و جادو در آیه های قرآن و سورئآلیستی زمینه ی مناسبی برای ادعا پروری محسوب می شوند. 2. فرهنگ سحر و جادو در ادبیات قرآنی و عرفانی ارتباط تنگاتنگ با عوالم غیبی ودرونی دارند. هدف پژوهش حاضر نگرش تطبیقی و ارائه ی طرحی نظامند به سحر و جادو از دیدگاه قرآن و مکتب سورئآلیسم است.

نقد مضمونی روشی است که به ویژه از پدیدار شناسی هستی گرا نشات می گیرد. هدف اساسی این روش بررسی مضامینی است که در یک متن به کار رفته اند و بدین منظور روی تکرار مفاهیم اساسی متن متمرکز می شود. در این روش، شیوه مطالعاتی باشلار به ویژه به تحلیل عناصر چهارگانه که توسط هر نویسنده به کار رفته می پردازد تا بدین وسیله، جوهره تخیل مادی وی را نمایان سازد. این تخیل توسط رویایی تبیین می شود که بر پایه ماده شکل می گیرد. محمود دولت آبادی نویسنده ا ایرانی است که شهرت خود را به زبانی ممتاز مدیون است که توسط شناخت و انتخاب بجای کلمات برجسته می شود. کلیدر بلندترین رمان وی، از هر جهت از این تسلط بر زبان بهره می گیرد. هدف این جستار اینست که ابتدا سلطه عنصر خاک را در آثار دولت آبادی نشان دهد و سپس به بررسی امکان تلفیق چندین عنصر و تحولاتی که این تلفیق در آینده شخصیت های کلیدر ایجاد می کند، بپردازد.

فراواقع گرایی یا سورئالیسم یکی ازجنبش های قرن بیستم است که در عمل با انتشار مجله انقلاب فراواقع گرا توسط برتون آغازشد. درحال حاضر نیز طراحان زیادی در زمینه مد مفهومی با الهام ازآثار برجسته هنرمندان سورئال، طرحهایی خلاقانه را ابداع می کنند. درودی هنرمند سورئال ایرانی ست که بیش از43نمایشگاه از آثار خود را به دید عموم گذاشته است. مقاله حاضر به آثار معروف این دو هنرمند پرداخته شده، همچنین به چگونگی استفاده از آثار هنرمندان سورئال در طراحی لباس مفهومی می پردازد. ضرورت برانجام این پژوهش بکارگیری آثارهنرمندان سورئال ایرانی چون ایران درودی درطراحی لباس مفهومی ست. . روشهای انجام شده دراین تحقیق توصیفی تحلیلی است. گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای است. در مقایسه تطبیقی بین آثار سالوادور دالی و ایران درودی می توان به این نتیجه رسید که یکی ازمشخصه های آثار دالی استفاده از اشیاء بوده و در برخی از آثار او تکرار شده است. او در نقاشیهای خود منطق و خرد و نظم طبیعی را رد می کند وکیفیت رویایی بودن و شبح گونه را به آن القا می کند. دالی از آثار خود برای رساندن پیام های اجتماعی وسیاسی به بینندگان استفاده می کرد. در حالی که درآثار درودی فرم آثار به گونه ای نمایان شده که گویی کل جهان هستی همین است و سوژه در مرکز خودنمایی می کند. مرکزیت سوژه ها در عمل تلاقی آسمان و زمین رسم شده است. نور در نقاشیها امکان امید است، که نقاش به آن چشم دوخته که در ذهن و روح بیننده حرکت می کند و درعمق جان او نفوذ می کند.

سینما امروزه به مثابه اندیشه و کنشی اجتماعی در بستر تحولات جامعه مطالعه می شود. از جمله مکاتب فکری که با آغاز موج نوی سینما شکل گرفت و تاثیر بسزایی در سینمای ایران داشت جریان سورئالیسم است. این پژوهش با تحلیل نشانه شناختی گفتمانی دو فیلم هامون (داریوش مهرجویی) و خانه ای روی آب (بهمن فرمان آرا) سعی در کندوکاو و مداقه در جریان سورءالیسم و ارتباط آن با بسترهای اجتماعی جامعه ایران دارد. طبق روش نشانه شناختی گفتمانی، این آثار دارای شاخصه های سینمای سورئالیستی شامل عناصر ذیل است: رئالیسم سیاه، سیالیت دال های مرکزی، شگفتی، آشفتگی و ابهام، ناامیدی و عدم تصور آینده برای نسل های جامعه، نقد افراطی مذهب و قشر متدین جامعه. همچنین جبرگرایی مکانیکی، آزادی، زوال نسل ها، تلفیق سوژه و ابژه و بی تعهدی و خودخواهی و سرگردانی از جمله دال های پیرامونی جریان سورئالیستی سینمای ایران است که در این فیلم ها بازنمایی شده است. این اصول در نظام نشانه شناختی شش گانه تصویری، حرکتی، گفتاری، نوشتاری، آوایی و موسیقایی در تحلیل متن آثار و بررسی زمینه زمانی و مکانی و بینامتنیت نیز تبیین شده است.

در مقاله پیش رو تلاش گردیده تا با رویکردی آکادمیک به پیدایش هنر مدرن و وجوه و ویژگی های آن و سبک های تاثیرگذار بر این دوره اشاره شود. تحولاتی که در نیمه دوم قرن نوزدهم در حوزه های صنعت (از جمله اختراع و تکامل صنعت و هنر عکاسی از 1839 به بعد و تکامل سیستم های ارتباطی)، علم و فلسفه، اقتصاد و سیاست صورت گرفت، افکار و عقاید هنرمندان مدرن را تحت تاثیر قرار داد. کثرت سبک های گوناگون یا (ایسم ها) که از ویژگی های هنر مدرن است، در اواخر قرن نوزدهم تا اوایل قرن بیستم بر افق های هنری حاکم بود. تاریخ هنر مدرن معمولا بر اساس جنبش های هنری نقل می شود؛ امپرسیونیسم، کوبیسم، فوتوریسم، اکسپرسیونیسم و سورئالیسم به عنوان سبک های هنری تاثیرات بسیاری را بر هنر مدرن از خود برجای گذاشتند. با مروری اجمالی بر این سبک ها و ذکر تاثیرات آنها و هنرمندان اثرگذار این مکاتب به تحلیل و بررسی و دلایل ظهور و افول آنها پرداخته شده است.

در این پژوهش، مراحل چهارگانه دریافت متن را با توجه به سه معیار متنیت بوگراند و درسلر، یعنی انسجام، پیوستگی و بینامتنیت، در مجموعه شعر زندگی خواب ها، اثر سهراب سپهری، بیان کرده ایم. هدف از پژوهش، یافتن روش تحلیلی نو در شعر معاصر است که از جزء به کل و از متن به شناخت می رسد؛ بنابراین ترکیبی از روش های عینی و ذهنی است که شیوه درک و مراحل دریافت شعر معاصر را طی مراحلی در برابر خواننده قرار می دهد. ابتدا با تقطیع متن، واژه های مهم یا مراکز کنترل محتوا را پیدا می کنیم و سپس شعر را از طریق استنباط، به صورت مفاهیم پیوسته در می یابیم و طرح ذهنی شاعر را برای بیان روایت آن کشف می کنیم. در طرح، ایده خاصی از طریق شعر انتقال یافته است که با مطالعات و تجربه های مشترک خواننده و شاعر ارتباط دارد. طرفین گفتمان یا محتوای ذهنی مشابهی دارند یا به بینامتن های مشترکی دسترسی دارند. به این ترتیب، خواننده به هدف شاعر‍‍‍ پی می برد و با دنبال کردن شعرهای دیگر می بیند که شاعر، طرح ذهنی خود را در شعرهای دیگر در موقعیت های جدید تکرار می کند. در پایان نتیجه می گیریم که سپهری با دو بینامتن سورئالیسم و عرفان و تکرار یک طرحواره زنجیری، به طرح و توصیف کوتاه تجربیات متافیزیکی خویش پرداخته است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.